मानव विकास बहुउद्देशीय शिक्षण प्रसारक मंडळ, शिराळा ही संस्था ग्रामीण भागातील दिव्यांग, विशेषतः बौद्धिक अक्षम बालकांच्या सर्वांगीण विकासासाठी कार्यरत असलेली सामाजिक व शैक्षणिक संस्था आहे. समाजातील अशा विशेष गरजाधारक बालकांना शिक्षणाच्या मुख्य प्रवाहात आणून त्यांना सामाजिक, बौद्धिक व मानसिक समानता मिळवून देणे तसेच त्यांचे योग्य वसन व पुनर्वसन करणे हा संस्थेचा मुख्य उद्देश आहे.

संस्थेची स्थापना सन १९९६ मध्ये झाली. ग्रामीण भागातील दिव्यांग विद्यार्थ्यांना शिक्षण व पुनर्वसनाच्या संधी उपलब्ध करून देण्यासाठी संस्था सतत कार्यरत राहिली. या कार्याची दखल घेत सन २००२ मध्ये संस्थेला शासकीय अनुज्ञप्ती प्राप्त झाली आणि पुढे सन २००४ पासून नियमित अनुदान तत्वावर शाळेला मान्यता मिळाली. तेव्हापासून संस्था दिव्यांग विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक व सामाजिक विकासासाठी सातत्याने काम करत आहे.

संस्थेच्या अंतर्गत निवासी मतीमंद विद्यालय, वायगाव (आष्टी) ही शाळा कार्यरत आहे. या शाळेमध्ये ग्रामीण भागातील वय वर्षे ६ ते १८ या वयोगटातील बौद्धिक अक्षम विद्यार्थ्यांना निवासी स्वरूपात प्रवेश दिला जातो. विद्यार्थ्यांच्या बौद्धिक क्षमतेनुसार विशेष शिक्षण पद्धती, प्रशिक्षण आणि दैनंदिन जीवनातील आवश्यक कौशल्ये शिकवली जातात. विद्यार्थ्यांना स्वतःचे दैनंदिन कामे करण्याची सवय लावणे, स्वावलंबन वाढवणे आणि समाजात आत्मविश्वासाने व सन्मानाने जगण्यासाठी तयार करणे हा शाळेचा प्रमुख उद्देश आहे.

तसेच ० ते ६ वर्ष वयोगटातील विशेष गरजाधारक बालकांसाठी शीघ्र हस्तक्षेप (Early Intervention) सेवा देखील उपलब्ध करून दिल्या जातात. या प्रक्रियेमध्ये बालकांच्या विकासातील अडचणी ओळखून त्यांच्या गरजेनुसार योग्य उपचार पद्धती अवलंबल्या जातात. पालकांना समुपदेशन, मार्गदर्शन व प्रशिक्षण देऊन बालकांच्या विकासामध्ये त्यांचा सक्रिय सहभाग वाढवला जातो. योग्य वेळी दिलेला हा हस्तक्षेप बालकांच्या शारीरिक, मानसिक व बौद्धिक विकासासाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरतो.

शाळेत विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक विकासाबरोबरच सामाजिक व व्यवहारिक कौशल्यांच्या विकासावरही विशेष भर दिला जातो. विद्यार्थ्यांच्या क्षमता लक्षात घेऊन विविध प्रशिक्षण कार्यक्रम, सांस्कृतिक उपक्रम, क्रीडा उपक्रम व दैनंदिन जीवनातील कौशल्ये विकसित करण्यासाठी विशेष उपक्रम राबवले जातात. यामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये आत्मविश्वास वाढतो आणि त्यांना समाजात स्वाभिमानाने जगण्याची प्रेरणा मिळते.

संस्थेचा विश्वास आहे की प्रत्येक बालकात काही ना काही क्षमता असते. योग्य मार्गदर्शन, शिक्षण आणि प्रशिक्षण मिळाल्यास ही मुले देखील समाजासाठी सक्षम व उपयुक्त नागरिक बनू शकतात. त्यामुळे संस्था सतत विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी प्रयत्नशील आहे.